Het oranjegele bord verschijnt in de verte met daarop tien letters. Srebrenica. Een stuk (ongewenste) Nederlandse geschiedenis in het oosten van Bosnië en Herzegovina, nabij de grens met Servië. Een naam die iedereen kent na het drama wat zich hier voltrokken heeft in 1995. Waarom ik hier precies heen wilde, kan ik niet zo goed uitleggen. In 1995 was ik namelijk 10 en meer bezig met zandkasteeltjes bouwen dan de oorlog in -toen nog- Joegoslavië. Toch heb ik er nadien een soort interesse in ontwikkeld en altijd het gevoel gehad dat ik deze plek eens met eigen ogen wilde zien wanneer ik in Bosnië zou zijn. Want het is, naast een stukje Nederlandse geschiedenis, ook een inktzwarte bladzijde in de historie van Bosnië en Herzegovina.

Het bord maakt indruk op me. Na de letters een aantal keer hardop te hebben gelezen, voel ik een rilling nu ik weet dat ik er bijna ben. Ik draai de R453 op, een wit weggetje op de kaart met prachtige bochten en aan weerszijden schitterende uitzichten op de glooiende Dinarische Alpen. De nevel wordt langzaam weggebrand door de krachtige zon en na een korte rit ben ik er. Het Memorijalni Centar Srebrenica. Oftewel het Srebrenica Genocide Memorial Center.

srebrenica, bosnië, herzegovina, naambord, dorp, weg, bosnië en herzegovina, bih, oorlog, war, bosna, hercegovina
Begin van het dorp Srebrenica

Duizenden graven zij aan zij

Nadat ik heb geparkeerd zie ik aan mijn linkerhand het oude compound van Dutchbat en rechts van me de gigantische begraafplaats met duizenden graven. Het voelt dubbel om hier te staan. Aan de ene kant is het heel erg indrukwekkend en vind ik het bijzonder dat ik hier ben, maar aan de andere kant voel ik me toch ook wat ongemakkelijk. Niet uit angst, maar vanwege de sfeer om me heen. Misschien is het een sfeer die ik zelf in mijn hoofd creëer, maar het voelt vreemd. En het maakt me stil.

Het bizarre is dat er tot op de dag van vandaag nog steeds mensen geïdentificeerd worden

Nadat ik de begraafplaats ben binnengelopen vallen direct twee gedenkstenen op. Eén rechthoekige, marmeren steen met het exacte aantal slachtoffers (8.372) en daarnaast een gedenksteen die door de Nederlandse overheid geplaatst lijkt te zijn, gezien de ingegraveerde tekst (“Srebrenica, juli 1995”). Ik loop verder en kom bij een gigantische ovalen herdenkingssteen waarop alle namen van de overledenen staan. Het bizarre is dat er tot op de dag van vandaag nog steeds mensen geïdentificeerd worden, iets wat blijkt wanneer ik later tussen de graven doorloop.

Tussen de strak witte, puntige grafstenen liggen namelijk ook graven zonder steen, maar met een groene plastic ‘grafsteen’. Hierop staan de naam, het geboortejaar en het sterfjaar van de persoon met aan de andere kant van de groene plaat een soort identificatienummer. Later begreep ik dat deze groene platen tijdelijk zijn. Na een jaar worden ze vervangen door de witte grafstenen.

srebrenica, memorial center, bosnia, bosnië, herzegovina, hercegovina, juli 1995, herdenkingssteen, geschiedenis, grafstenen, begraafplaats, cementery
Witte grafstenen met daartussen een tijdelijke groene plastic ‘grafsteen’
srebrenica, memorial center, bosnia, bosnië, herzegovina, hercegovina, juli 1995, herdenkingssteen, geschiedenis
Het Nederlandse monument met op de achtergrond het aantal slachtoffers
Ingegraveerde namen slachtoffers, genocide, memorial center, Srebrenica, Bosnië en Herzegovina, bosnië en herzegovina, bih, oorlog, war, bosna, hercegovina, graves, grafstenen, graven
Duizenden ingegraveerde namen

Duizenden witte grafstenen

Overal waar ik kijk staan grafstenen. Ontelbare rijen grafstenen. Bij sommige stenen zitten oudere dames in zwarte kleding op hun knieën te huilen, bij andere stenen wordt ‘slechts’ een bloem neergelegd of een vlaggetje aan de steen bevestigd. Het snikken van sommige mensen is het enige geluid wat er klinkt in de verder doodstille omgeving.

Ik krijg er kippenvel van, helemaal wanneer ik denk aan de beelden van televisie die iedereen wel kent. Mannen en vrouwen worden gescheiden terwijl de Nederlandse soldaten geen krachten hebben het tegen te gaan. Vervolgens worden de mannen (en jongens) afgevoerd naar het bos en letterlijk afgeslacht. Onvoorstelbaar.

Souvenirs?

Nadat ik lange tijd in stilte tussen de graven heb rondgedoold verlaat ik de begraafplaats en loop ik naar de uitgang. Net voordat ik wil oversteken om naar het Dutchbat-compound te gaan, zie ik ineens een souvenirstalletje. De verkoopster, een dame op middelbare leeftijd, is ongeïnteresseerd door een magazine aan het bladeren terwijl ze ondertussen heftig lurkend haar shaggie oprookt. Ik weet even niet wat ik ervan moet denken.

Deze souvenirstal past hier totaal niet en eigenlijk zou zij zich moeten schamen dat ze deze vreselijke gebeurtenissen tot iets commercieels omtovert. Aan de andere kant realiseer ik me dat ik haar achtergrond ook niet ken en ze juist door de verkoop van kaarten en DVD’s de geschiedenis in leven houdt. Ik besluit mijn gedachten even opzij te zetten en koop twee ansichtkaarten met foto’s van het Srebrenica Genocide Memorial Center, maar weet van tevoren al dat ik ze nooit op de post zal doen. Deze gaan mijn reisdagboek in ter herinnering van alles wat ik vandaag heb gezien en wat er zich hier heeft afgespeeld.

Duizenden grafstenen, memorial center, Srebrenica, Bosnië en Herzegovina
Ontelbare rijden grafstenen

Dutchbat-compound

Ik steek de weg over en loop het terrein van de Dutchbat-compound op. Mijn ogen schuiven gefascineerd van kogelgat naar kogelgat, welke als stille getuigen van de gebeurtenissen in de muren zitten. Ik probeer me een voorstellen te maken hoe het hier geweest moet zijn, op die dinsdag in juli 1995en wat een machteloosheid er gevoelt moet zijn.

Het eerste barak wat ik zie is inmiddels helemaal leeggehaald en één grote ruimte, gesteund door betonnen pilaren in het midden. Ik loop verder en kom in de oude, grote fabriekshal waar toentertijd ruim 5.000 moslimvrouwen en –kinderen schuilden voor de troepen van de Bosnisch-Servische generaal Ratko Mladic. Binnen hangt er een uitgebreide fotoreportage langs de muren die als tijdslijn de oorlog en de Val van Srebrenica voorstelt. Ook liggen er achtergebleven notities en staan de handgeschreven teksten van Dutchbatters nog altijd op de deuren en muren, inmiddels omringd door ontelbare kogelgaten en andere oorlogssporen.

srebrenica, memorial center, bosnia, bosnië, herzegovina, hercegovina, juli 1995, herdenkingssteen, geschiedenis, grafstenen, begraafplaats, cementery, picture, foto
Fotoreportage in Memorial Center over de Val van Srebrenica
srebrenica, memorial center, bosnia, bosnië, herzegovina, hercegovina, juli 1995, herdenkingssteen, geschiedenis, grafstenen, begraafplaats, cementery, picture, foto
De tijdslijn in foto’s van de Val van Srebrenica
Dutch compound, memorial center, Srebrenica, Bosnië en Herzegovina, bosnië en herzegovina, bih, oorlog, war, bosna, hercegovina
Nederlandse teksten op de Dutchbat-compound
Dutch compound, memorial center, Srebrenica, Bosnië en Herzegovina, bosnië en herzegovina, bih, oorlog, war, bosna, hercegovina
Handgeschreven teksten op de muren

Nederlandse veteraan in Srebrenica

Eenmaal terug op de parkeerplaats, pak een flesje water en laat de indrukken even bezinken alvorens ik weer op pad ga. Plotseling stopt er een busje met Bosnisch kenteken voor mijn neus. Het raampje wordt handmatig naar beneden gedraaid en ik zie een getekende veertiger met een vriendelijke lach op zijn gezicht. “Ben je een veteraan?” is het eerste dat hij vraagt, terwijl-ie een sigaret opsteekt. Ik moet even schakelen, want een Nederlandse vraag uit een Bosnisch busje had ik hier niet verwacht. Ik leg hem uit dat ik hier uit interesse ben en geen veteraan ben, maar dat het wel een -ook al ongewild- stuk Nederlandse geschiedenis is.

Ben je een veteraan?

We raken in gesprek en hij vertelt dat-ie hier in Srebrenica gelegerd was als onderdeel van Dutchbat I. Hoe ze werden bestookt vanuit alle kanten door Servische strijders en dat ze geen kant uit konden. Na de oorlog is hij teruggekeerd naar Nederland, maar kon daar nooit zijn draai meer vinden. Hij besloot daarom terug te keren naar de heuvels rondom Srebrenica, dichtbij de plek die hem voor zijn leven gevormd heeft. Hier heeft hij nu een boerderij en organiseert hij bijeenkomsten voor Nederlandse veteranen. “Is het niet lastig als Nederlandse oud-soldaat hier?” vraag ik hem, want ik kan me voorstellen dat de bevolking nog altijd niet snapt hoe dit heeft kunnen gebeuren onder de ogen van de Nederlandse soldaten. Hij kijkt me even aan, haalt zijn schouders op en start de motor van zijn busje. “We waren machteloos, echt hartstikke machteloos” antwoord hij. Hij start de motor van zijn busje en lacht wederom vriendelijk. “Goed dat je hier bent” klinkt het en hij geeft een dot gas. Daar gaat-ie weer, op weg naar zijn koeien en kippen en wat achterblijft is een donkere dieselrookpluim.

Waar vind ik Srebrenica op de kaart?

1 REACTIE

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Verstuur je reactie
Typ hier je naam